Oksijen Sensörleri Hakkında 10 Önemli Bilgi, Yaygın Sorunlar ve Sıkça Sorulan Sorular

 Oksijen sensörleri, aracınızın motorunun egzoz gazındaki oksijen miktarını izleyen hayati bileşenleridir. Optimum performansa, yakıt verimliliğine ve emisyonlara ulaşmak için motorunuzun hava-yakıt karışımını ayarlamasına yardımcı olurlar. Bu makalede oksijen sensörleri, nasıl çalıştıkları, sorunlarının nasıl giderileceği ve bazı genel soruların nasıl yanıtlanacağı hakkında bilmeniz gereken her şeyi öğreneceksiniz.

Oksijen Sensörü Çeşitleri

İki ana oksijen sensörü türü vardır: zirkonya ve titanya.

Zirkonya sensörleri en yaygın olanıdır ve oksijen seviyesini ölçmek için zirkonyum dioksit adı verilen seramik bir malzeme kullanır.

 

Titania sensörleri aynısını yapmak için titanyum dioksit adı verilen bir metal oksit kullanır. Her iki sensör de egzozdaki oksijen seviyesine göre değişen bir voltaj sinyali üretiyor. 

Her sensör tipinin artıları ve eksileri şunlardır:

• Zirkonya sensörleri titanya sensörlerinden daha ucuz, daha dayanıklı ve daha doğrudur. Ancak ısınmak ve düzgün çalışmak için bir ısıtıcıya ihtiyaç duyarlar, bu da daha fazla güç tüketir ve zamanla arızalanabilir.
• Titania sensörleri daha hızlı tepki verir, kirlenmeye karşı daha dayanıklıdır ve ısıtıcıya ihtiyaç duymaz. Ancak zirkonya sensörlerine göre daha pahalı, daha kırılgan ve daha az hassastırlar. Ayrıca sinyali kalibre etmek için motor bilgisayarından bir referans voltajına da ihtiyaç duyarlar.

Sahip olduğunuz sensörün türü motorunuzun performansını etkiler. Zirkonya sensörünüz varsa doğru okumalar sağlayabilmesi için ısınmasını beklemeniz gerekir. Titanyum sensörünüz varsa referans voltajının doğru ve kararlı olduğundan emin olmanız gerekir. Aksi halde motorunuz çok zengin veya çok fakir çalışabilir, bu da düşük yakıt ekonomisi, düzensiz rölanti, motor tereddütü ve artan emisyon gibi sorunlara neden olabilir.

İşlevsellik ve Çalıştırma

Oksijen sensörleri, egzoz gazı ile ortam havası arasındaki oksijen seviyelerindeki farkı ölçerek çalışır. Benzinli motorlar için ideal hava-yakıt oranı 14,7:1'dir, bu da yakıtın her bir kısmı için 14,7 kısım hava anlamına gelir. Stokiyometrik oran olarak da adlandırılan bu orana, yakıtın tamamen yanmasını ve emisyonların minimum düzeyde olmasını sağlar.

Ancak stokiyometrik oran, yük, hız, sıcaklık ve rakım gibi sürüş koşullarına bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle motor bilgisayarı, optimum hava-yakıt oranını korumak amacıyla silindirlere enjekte edilen yakıt miktarını ayarlamak için oksijen sensörü okumalarını kullanır. Bu işleme kapalı döngü geri besleme kontrolü denir.

Oksijen sensörü, hava-yakıt karışımının zengin mi (çok fazla yakıt) yoksa zayıf mı (çok fazla hava) olduğunu gösteren bir voltaj sinyali üretir. Zengin bir karışım yüksek voltaj sinyali üretirken, fakir karışım düşük voltaj sinyali üretir. Motor bilgisayarı, sensör sinyalini stokiyometrik orana karşılık gelen 0,45 voltluk bir referans voltajıyla karşılaştırır. Sensör sinyali referans voltajından yüksekse motor bilgisayarı yakıt enjeksiyonunu azaltır. Sensör sinyali referans voltajından düşükse motor bilgisayarı yakıt enjeksiyonunu artırır.

Motor bilgisayarı sürekli olarak yakıt enjeksiyonunu ayarlarken, oksijen sensörü sinyali yüksek ve düşük voltajlar arasında hızla dalgalanır. Bu dalgalanma normaldir ve sensörün düzgün çalıştığını gösterir. Ancak sensör sinyali yüksek veya düşük voltajda takılıp kalıyorsa veya hiç dalgalanmıyorsa bu, sensörün arızalı olduğu veya hava-yakıt karışımının aralık dışında olduğu anlamına gelir.

Oksijen sensörünün doğruluğunu etkileyen faktörler:

1. Yağ, soğutma sıvısı, yakıt veya karbon birikintilerinden kaynaklanan kirlenme
2. Fiziksel darbe, korozyon veya ısıdan kaynaklanan hasarlar
3. Eskime, kilometre veya kullanım nedeniyle aşınma ve yıpranma
4. Hatalı kablolama, konektörler veya devreler
5. Yanlış sensör tipi, konumu veya kurulumu

Arızalı Oksijen Sensörünün Belirtileri

Arızalı bir oksijen sensörü, motorunuzda bir sorun olduğunu gösteren çeşitli belirtilere neden olabilir. Yaygın belirtilerden bazıları şunlardır:

1. Motor ışığının açık olup olmadığını kontrol edin: Motor bilgisayarı oksijen sensörü sinyalini izler ve herhangi bir anormallik tespit eder. Sensör sinyali aralık dışındaysa, düzensizse veya eksikse, motor bilgisayarı motor kontrol ışığını tetikleyecek ve hafızasına bir diyagnostik hata kodu (DTC) kaydedecektir. DTC'yi okumak ve sorunun nedenini belirlemek için bir tarama aleti kullanabilirsiniz.
2. Düşük yakıt ekonomisi: Arızalı bir oksijen sensörü, motorun çok zengin veya çok fakir çalışmasına neden olabilir, bu da yakıt israfına ve yakıt tüketiminin azalmasına neden olur. Zengin bir karışım, egzozdan kaynaklanan zararlı emisyonları azaltan pahalı bir bileşen olan katalitik konvertöre de zarar verebilir. Yağsız bir karışım, motorun aşırı ısınmasına, vuruntuya veya tekleme yapmasına neden olabilir; bu da pistonlara, valflere veya bujilere zarar verebilir.
3. Kaba rölanti: Arızalı bir oksijen sensörü, motorun rölanti kalitesini, yani motorun hareket etmediği zamanki hızını ve düzgünlüğünü etkileyebilir. Kötü bir sensör, motorun çok hızlı veya çok yavaş rölantide çalışmasına, dalgalanmasına veya tökezlemesine neden olabilir. Bu, aracın sallanmasına, titremesine veya durmasına neden olabilir.
4. Zayıf hızlanma: Arızalı bir oksijen sensörü motor performansını ve güç çıkışını etkileyebilir. Kötü bir sensör, hızlandığınızda veya yokuş yukarı giderken motorun tereddüt etmesine, sarsılmasına veya güç kaybetmesine neden olabilir. Bu, aracın yavaşlamasına, tepkisizleşmesine veya güvensiz olmasına neden olabilir.

Motorunuza ve diğer bileşenlere daha fazla zarar gelmesini önlemek için arızalı oksijen sensörünü mümkün olan en kısa sürede değiştirmek önemlidir. Kötü bir sensör aynı zamanda aracınızın emisyon testinde başarısız olmasına da neden olabilir ve bu da para cezaları veya cezalarla sonuçlanabilir. Bir oksijen sensörünün ortalama ömrü yaklaşık 100.000 mildir ancak sürüş koşullarına, bakıma ve sensör tipine bağlı olarak değişebilir. Aracınıza özel değiştirme aralığı için kullanıcı kılavuzunu veya üreticinin tavsiyelerini kontrol edebilirsiniz.

Oksijen Sensörü Konumu

Oksijen sensörleri genellikle aracınızın egzoz sisteminde, katalitik konvertörden önce veya sonra bulunur. Katalitik konvertör, yanma sonucu oluşan zararlı gazları karbondioksit ve su gibi daha az zararlı olanlara dönüştüren bir cihazdır. Oksijen sensörleri, motor bilgisayarının katalitik konvertörün verimliliğini izlemesine ve hava-yakıt karışımını buna göre ayarlamasına yardımcı olur.

Konumlarına bağlı olarak iki tip oksijen sensörü vardır: yukarı akış ve aşağı akış.

1. Giriş sensörlerine aynı zamanda ön katlamalı sensörler de denir ve katalitik konvertörün önünde bulunurlar. Motordan çıkan egzoz gazındaki oksijen seviyesini ölçerler.
2. Aşağı akış sensörlerine aynı zamanda kedi sonrası sensörler de denir ve katalitik konvertörün arkasında bulunurlar. Katalitik konvertörden geçtikten sonra egzoz gazındaki oksijen seviyesini ölçerler.

Oksijen sensörlerinin sayısı ve konumu araç modeline, motor tipine ve egzoz konfigürasyonuna göre değişir. Çoğu araçta en az iki oksijen sensörü bulunur: biri yukarı yönde, diğeri aşağı yönde. Bazı araçlarda, özellikle birden fazla katalitik konvertöre veya birden fazla silindir sırasına sahiplerse, ikiden fazla sensör bulunur. Bir silindir grubu, ortak bir egzoz manifoldunu paylaşan bir silindir grubudur. Örneğin, bir V6 veya V8 motorda iki silindir sırası bulunurken, dört silindirli bir motorda bir silindir sırası bulunur.

Aracınızdaki oksijen sensörlerinin tam yerini bulmak için bir onarım kılavuzu veya diyagram kullanabilirsiniz. Motordan egzoz borusuna kadar olan egzoz borularını takip ederek de sensörleri arayabilirsiniz. Sensörler genellikle egzoz borularına veya egzoz manifolduna monte edilir ve onlara bağlı kablolar veya konektörler bulunur. Sensörlere erişmek için aracı kaldırmanız veya bazı parçaları çıkarmanız gerekebilir.

Yüksek sıcaklıklara, titreşimlere ve korozyona maruz kaldıklarından oksijen sensörlerinin doğru ve güvenli bir şekilde monte edilmesi önemlidir. Sensörlere veya dişlere zarar vermemek için uygun araçları kullanmalı ve talimatları izlemelisiniz. Ayrıca ipliklerin tutukluk yapmasını veya paslanmasını önlemek için tutukluk önleyici bileşik kullanmalısınız. Sensörleri çok fazla kuvvet uygulamamalı veya aşırı sıkmamalısınız çünkü bu onların çatlamasına veya kırılmasına neden olabilir.

Bakım İpuçları

Oksijen sensörleri uzun süre dayanacak şekilde tasarlanmıştır ancak çeşitli nedenlerden dolayı yıpranabilir veya arızalanabilirler. Aşağıdakiler gibi basit bakım ipuçlarını takip ederek oksijen sensörlerinizin ömrünü uzatabilir ve sorunları önleyebilirsiniz:

• Kaliteli yakıt ve yağ kullanın: Düşük kaliteli yakıt ve yağ, oksijen sensörlerini kirletebilir ve okumalarını etkileyebilir. Aracınız için önerilen yakıt ve yağ cinsini kullanmalı, motorunuza veya sensörlerinize uymayan katkı maddeleri veya temizleyicileri kullanmaktan kaçınmalısınız.
• Hava filtresini düzenli olarak değiştirin: Kirli veya tıkanmış bir hava filtresi, motora giden hava akışını azaltabilir ve hava-yakıt karışımının çok zengin veya çok zayıf olmasına neden olabilir. Bu, oksijen sensörlerine ve katalitik konvertöre zarar verebilir. Hava filtresini servis planına göre veya kirlendiğinde veya hasar gördüğünde değiştirmelisiniz.
• Bujileri ve kabloları kontrol edin: Aşınmış veya arızalı bujiler ve kablolar, motorun tekleme yapmasına veya kötü çalışmasına neden olabilir, bu da oksijen sensörü okumalarını ve emisyonları etkileyebilir. Bujileri ve kabloları aşınma, korozyon veya hasar açısından incelemeli ve gerekiyorsa değiştirmelisiniz.
• Kısa yolculuklardan kaçının: Kısa yolculuklar, oksijen sensörlerinin ve katalitik konvertörün optimum çalışma sıcaklığına ulaşmasını engelleyebilir, bu da performanslarını ve verimliliklerini etkileyebilir. Sensörlerin ve konvertörün ısınması ve düzgün çalışması için aracınızı en az 15 dakika veya daha uzun süre kullanmanız gerekir.
• Sensörleri ara sıra temizleyin: Zamanla oksijen sensörleri kir, karbon veya diğer kalıntıları birikerek işlevlerini olumsuz etkileyebilir. Birikmeyi gidermek için sensörleri özel bir temizleyici veya yumuşak bir fırça kullanarak temizleyebilirsiniz. Ancak sensör ucuna veya kablolarına zarar vermemeye dikkat etmeli, sensörleri yalnızca soğukken ve güç kaynağından çıkarılmış haldeyken temizlemelisiniz.

Oksijen sensörleri değiştirilemeyecek kadar kirli, hasarlı veya yıpranmışsa yenilerini satın almalı ve düzgün şekilde takmalısınız. Orijinal ekipman üreticisinin (OEM) sensörlerini veya araç modelinize ve motor tipinize uygun sensörleri kullanmalısınız. Ayrıca doğru sensör değişimi için aşağıdakileri içeren adımları da izlemelisiniz:

1. Pilin ve sensör kablolarının bağlantısını kesin.
2. Bir anahtar veya özel bir soket kullanarak eski sensörü çıkarın.
3. Yeni sensörün dişlerine tutukluk önleyici bileşim uygulayın.
4. Yeni sensörü takın ve belirtilen torkla sıkın.
5. Sensör kablolarını ve pili yeniden bağlayın.
6. Motor beynini sıfırlayın ve DTC'leri silin.

Oksijen Sensörü Testi

Oksijen sensörünün işlevselliğini bazı DIY yöntemlerini veya profesyonel teşhis araçlarını kullanarak test edebilirsiniz. Yaygın yöntemlerden bazıları şunlardır:

1. Görsel inceleme: Sensörü çatlak, yanık veya kırılma gibi herhangi bir fiziksel hasar açısından inceleyebilirsiniz. Ayrıca kablolarda ve konektörlerde herhangi bir korozyon, aşınma veya gevşek bağlantı belirtisi olup olmadığını kontrol edebilirsiniz. Herhangi bir sorunla karşılaşırsanız sensörü değiştirmeli veya kabloları onarmalısınız.
2. Multimetre testi: Sensörün voltaj çıkışını ölçmek için bir multimetre kullanabilirsiniz. Sensörü motor bilgisayarından ayırmanız ve multimetre problarını sensör kablolarına bağlamanız gerekecektir. 
3. Ayrıca motoru çalıştırmanız ve normal çalışma sıcaklığına ulaşana kadar çalışmasına izin vermeniz gerekecektir. Daha sonra multimetredeki voltaj okumalarını gözlemleyebilir ve bunları beklenen değerlerle karşılaştırabilirsiniz. İyi bir sensör 0,1 ila 0,9 volt arasında dalgalanan bir voltaj üretmelidir. Voltaj çok yüksek, çok düşük veya değişmiyorsa bu, sensörün arızalı olduğu veya hava-yakıt karışımının aralık dışında olduğu anlamına gelir.
4. Tarama aleti testi: Motor bilgisayarından DTC'leri ve canlı verileri okumak için bir tarama aleti kullanabilirsiniz. Tarama aletini ön panelin altındaki OBD-II bağlantı noktasına bağlamanız ve kontağı açmanız gerekecektir. Ardından oksijen sensörü seçeneğini seçebilir ve sensör verilerini tarama aleti ekranında görüntüleyebilirsiniz. Sensör voltajını, kısa vadeli ve uzun vadeli yakıt trimlerini ve oksijen sensörü ısıtıcısının durumunu görebilirsiniz. Tarama aletini ayrıca sensör yanıt testi, sensör ısıtıcı testi ve sensör hazırlık testi gibi bazı testleri gerçekleştirmek için de kullanabilirsiniz. Bu testler sensörün düzgün çalışıp çalışmadığını belirlemenize yardımcı olabilir.

Oksijen sensörünü nasıl test edeceğiniz konusunda emin değilseniz veya gerekli aletlere sahip değilseniz profesyonel yardım alabilirsiniz. Nitelikli bir tamirci, oksijen sensörünüzün ve diğer ilgili bileşenlerin kapsamlı teşhisini ve onarımını gerçekleştirebilir.

Çevresel Etki

Oksijen sensörleri aracınızın çevresel etkisini azaltmada önemli bir rol oynar. Motorunuzun yakıtı daha verimli ve temiz yakmasına yardımcı olur, bu da egzozdan yayılan zararlı gazların ve parçacıkların miktarını azaltır. Oksijen sensörleri tarafından düzenlenen emisyonlardan bazıları şunlardır:

• Karbon monoksit (CO): Yakıtın eksik yanması sonucu ortaya çıkan renksiz, kokusuz ve zehirli bir gazdır. Yüksek konsantrasyonlarda baş ağrısına, baş dönmesine, mide bulantısına ve hatta ölüme neden olabilir. Oksijen sensörleri yakıtın tam yanmasını sağlayarak CO emisyonlarının azaltılmasına yardımcı olur.
• Hidrokarbonlar (HC): Hidrojen ve karbon atomlarının birleşiminden oluşan bir grup organik bileşik. Benzin ve dizelin ana bileşenleridirler. Dumana, ozon tabakasının incelmesine ve solunum problemlerine neden olabilirler. Oksijen sensörleri yanmamış yakıtın motordan kaçmasını önleyerek HC emisyonlarının azaltılmasına yardımcı olur.
• Azot oksitler (NOx): Azot ve oksijenin yüksek sıcaklıklarda reaksiyonu sonucu oluşan bir grup bileşik. Asit yağmuru, duman ve sera etkisine en çok katkıda bulunanlar bunlardır. Ayrıca göz tahrişine, akciğer hasarına ve astıma da neden olabilirler. Oksijen sensörleri, hava-yakıt oranını kontrol ederek ve NOx oluşumunu önleyerek NOx emisyonlarının azaltılmasına yardımcı olur.

Araçların daha çevre dostu ve verimli olmasını amaçlayan sensör teknolojisinde de bazı yenilikler var. Bu yeniliklerden bazıları şunlardır:

1. Geniş bant oksijen sensörleri: Bunlar, geleneksel sensörlere göre daha geniş bir aralıkta oksijen seviyesini ölçebilen sensörlerdir. Daha doğru ve daha hızlı okumalar sağlayarak motor bilgisayarının hava-yakıt oranını daha hassas ve hızlı ayarlamasını sağlarlar. Bu, motorun yakıt ekonomisini, performansını ve emisyonlarını iyileştirebilir.
2. Hava-yakıt oranı sensörleri: Egzoz gazı ile ortam havası arasındaki bağıl fark yerine, egzoz gazındaki hava ve yakıtın kesin oranını ölçebilen sensörlerdir. Motor bilgisayarına doğrudan ve doğrusal bir sinyal sağlayabilirler, bu da referans voltajına ve ısıtıcıya olan ihtiyacı ortadan kaldırır. Bu, sensör sisteminin güç tüketimini, karmaşıklığını ve maliyetini azaltabilir.
3. NOx sensörleri: Egzoz gazındaki oksijen miktarından ziyade NOx miktarını ölçebilen sensörlerdir. Özellikle seçici katalitik indirgeme (SCR) sistemleri kullanan dizel motorlarda, motor bilgisayarının NOx emisyonlarını daha etkili bir şekilde kontrol etmesine yardımcı olabilirler. SCR sistemleri, NOx'i zararsız nitrojene ve suya dönüştürmek için dizel egzoz sıvısı (DEF) adı verilen özel bir sıvı kullanır. NOx sensörleri, motor bilgisayarının egzoz sistemine enjekte edilen DEF miktarını düzenlemesine yardımcı olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Oksijen sensörleri hakkında sık sorulan sorulardan bazıları ve cevapları:

Aracımda kaç tane oksijen sensörü var?

Aracınızdaki oksijen sensörlerinin sayısı araç modeline, motor tipine ve egzoz konfigürasyonuna bağlıdır. Çoğu araçta en az iki oksijen sensörü bulunur: biri yukarı yönde, diğeri aşağı yönde. Bazı araçlarda, özellikle birden fazla katalitik konvertöre veya birden fazla silindir sırasına sahiplerse, ikiden fazla sensör bulunur. Aracınızdaki oksijen sensörlerinin tam sayısını ve yerini bulmak için bir onarım kılavuzu veya diyagram kullanabilirsiniz.

Oksijen sensörünü değiştirmenin maliyeti ne kadardır?

Oksijen sensörünün değişim maliyeti sensör tipine, araç modeline ve işçilik ücretine göre değişmektedir. Bir oksijen sensörünün ortalama maliyeti 50 ila 200 ABD Doları arasında, ortalama işçilik ücreti ise 50 ila 150 ABD Doları arasındadır. Bu nedenle, bir oksijen sensörünü değiştirmenin toplam maliyeti 100 ila 350 ABD Doları arasında değişebilir. Ancak, sensörü çevrimiçi satın alarak veya gerekli beceri ve araçlara sahipseniz değişimi kendiniz yaparak bir miktar tasarruf edebilirsiniz.

Arızalı bir oksijen sensörüyle araç kullanabilir miyim?

Arızalı bir oksijen sensörüyle araç kullanabilirsiniz ancak tavsiye edilmez. Kötü bir oksijen sensörü, motorunuz ve diğer bileşenleriniz için düşük yakıt ekonomisi, zorlu rölanti, zayıf hızlanma ve artan emisyonlar gibi çeşitli sorunlara neden olabilir. Ayrıca değiştirilmesi pahalı bir parça olan katalitik konvertöre de zarar verebilir. Bu nedenle, daha fazla hasar ve masraftan kaçınmak için arızalı oksijen sensörünü mümkün olan en kısa sürede değiştirmelisiniz.

Oksijen sensörümün bozuk olup olmadığını nasıl anlarım?

Oksijen sensörünüzün kötü olup olmadığını, motor ışığının yanması, zayıf yakıt ekonomisi, zorlu rölanti, zayıf hızlanma ve başarısız emisyon testi gibi bazı belirtilere bakarak öğrenebilirsiniz. Ayrıca oksijen sensörünü bazı Kendin Yap yöntemlerini veya görsel inceleme, multimetre testi veya tarama aleti testi gibi profesyonel teşhis araçlarını kullanarak da test edebilirsiniz. Sensörde herhangi bir sorun bulursanız değiştirmeli veya profesyonel yardım almalısınız.

Oksijen sensörümü ne sıklıkla değiştirmeliyim?

Oksijen sensörünüzü değiştirme sıklığı sensör tipine, sürüş koşullarına, bakıma ve üreticinin tavsiyelerine bağlıdır. Bir oksijen sensörünün ortalama ömrü yaklaşık 100.000 mildir ancak yukarıda belirtilen faktörlere bağlı olarak değişebilir. Aracınıza özel değiştirme aralığı için kullanıcı kılavuzunu veya üreticinin web sitesini kontrol edebilirsiniz. Ayrıca sensör performansını izleyebilir ve herhangi bir bozulma veya arıza belirtisi olup olmadığına bakabilirsiniz.